خسارت فوق العاده در بنادر مملكت فارس پنج جزيره است از جمله هرمز و قشم و غيره كه امروزه توجه به آنها سبب ثروت مملكت ايران است . زيرا كه غير از فوائد اشجار و مياه و زراعت آنها همه نوع معادن پرفايده دارد ، از جمله معدن سرب و معدن آهن كه پوشيده است و به كار رنگ مىخورد و معدن گوگرد و معدن مس و معدن نقره و غيره لا تعد و لا تحصى . چون كارگزاران دولت به حدى در داخله گرفتارى دارند كه رسيدگى به اين نوع مطالب را دقت ندارند ، حاجى معين التجار بوشهرى از دولت ايران در سال هزار و سيصد و چهارده ، تمام آن معادن و جزاير را به انضمام [ ] « 1 » در سالى نوزده هزار تومان به مدت مديد اجاره كرده است ، چون وانمود كرده كه بيش از اين فوائد در آن جزاير ممكن نيست . در حالتىكه معدن رنگ تنها ، سالى موازى بيست و پنج هزار تن به انگليس حمل مىنمايد و غير از ساير معادن و فوائد ديگرش ، سالى سيصد هزار تومان از اين ممر مىبرد [ كه ] با مدخولات ديگر به يك كرور تومان ايران مىرسد . در سال هزار و سيصد و بيست و دو ، اجزاى گمركخانه از اين مطالب آگاه شدند و به عرض اولياى دولت عليه رسانيدند . حاجى معين التجار فورا مفتش را ديده و دهنش را به لقمهء بزرگ چرب كرد . سالى هفتاد هزار تومان قلمداد كرد و نيز ديگران كه از اين فوايد آگهى داشتند مدعى حاجى معين التجار شده ، به زحمات عرايض خود را مشهود اولياى دولت رسانيدند و دولت مجالس متعدده كرده ، پس از آن‌كه خواستند اقدامى نمايند ، حاجى معين التجار شبانه كار خود را محكم ساخت و فرمان دولت صادر كرد و مدعىها بعد از خسارت مأيوس شدند . براى صدق مطالب دليلى بهتر از اين نداريم كه معين التجار نه تجارت دارد و نه از پدر به دو ميراثى رسيده ، زيرا كه در اوايل حال خود قرآن‌خوان بوده و از آن ممر فايده مىبرد . امروز متملكات او به هفت كرور تومان رسيده است . خداوند چشم بينا و گوش شنوا عطا فرمايد .

--> ( 1 ) . در متن جاى بقيه مطلب خالى است .